Explora: Korado Korlević

00:06 Moralne szaleństwo anioła śmierci Witajcie w świecie moich opowieści. Razem prześledzimy kolejną mroczną historię, poznamy nie tylko fakty, ale i motywy. Zapewne dobrze już wiecie, że niemal wszystkie odcinki zaczynam od narodzin sprawcy. 00:31 Bywa, że sięgam głębiej do losów jego przodków. Tajemnica zbrodni kryje się nie tylko w samym morderce. Kształtuje go mnóstwo czynników, pozornie niewidocznych, a szalenie istotnych. Marzę mi się, byśmy kiedyś poznali psychologiczny wzór na mordercę. Obawiam się jednak, że ludzka psychika, często powielająca utarte schematy i mechanizmy, bywa nieustannie zaskakująca. 01:07 Dziś zapraszam na spotkanie z aniołem śmierci z przełomu wieków XIX i XX. Od razu podkreślę, że ta grupa sprawców ma się dobrze także w naszych czasach. Anioły śmierci działają samotnie lub w grupach. Mordują osoby, które bezgranicznie im ufają lub po prostu skazane są na ich wątpliwą opiekę. 01:32 Jest to jeden z najbardziej perfidnych typów zabójców. Wśród nich są także kobiety, strażniczki domowego ogniska, istoty empatyczne, opiekuńcze i oddane. Czy aby na pewno? 01:50 Poznajcie Jane Toppan, trucicielkę z Bostonu. Urodziła się jako honora Kelly 31 marca 1854 roku w Bostonie. Jej rodzice pochodzili z Irlandii. Dom, w którym się wychowywała daleki był od stabilności. Mama, Bridget Kelly, osierociła ją w młodym wieku. Kobieta zmarła na gruźlicę. Ojciec, Peter Kelly, na którego wołano Kelly de Craig, z zawodu był szefcem. 02:23 Bliscy i współpracownicy znali go od najgorszej strony. Na co dzień był przemocowym alkoholikiem. Kiedy Honora miała sześć lat, wraz jej z o dwa lata starszą siostrzyczką, Delią Josephine, trafiła do bostońskiego sierocińca dla dziewczynek, Boston Female Asylum. Ojciec sam je oddał i nigdy więcej się nimi nie interesował. Nie wiadomo, co działo się za murami sierocinca, w jakich warunkach dorastały dziewczynki. 02:54 Jedno jest pewne, wyrwane z koszmarnego domu nie zyskały poczucia bezpieczeństwa w nowym miejscu. 03:01 Słuchy chodzą, że Delia po wyjściu z domu dziecka znalazła się na ulicy i sprzedawała swoje ciało. Zmarła w młodym wieku. Ich najmłodsza siostra, Nelly, której ojciec nie oddał w obce ręce, wylądowała ostatecznie w zakładzie psychiatrycznym. W wieku ośmiu lat Honora, czyli późniejsza Jane Toppan, musiała iść do pracy. Zatrudniła ją w roli służącej wdowa N.C. Toppan z Lowell w stanie Massachusetts. 03:34 Dziewczynce było tam dobrze, na tyle, że przyjęła nazwisko nowych pracodawców i zarazem opiekunów. Dorosła córka pani domu, Elizabeth, była dla niej jak starsza, przybrana siostra. Dawna honora nie miała szans na dobre życie. Obecna Jane Topan mogła liczyć na więcej. Dzięki pomocy pracodawczyni ukończyła w wieku 18 lat liceum Lowell High School. W dniu zakończenia szkoły otrzymała w nagrodę 50 dolarów. 04:07 Był to także koniec jej pracy u topanów. Dziesięć lat oddanej służby dla wdowy, jej córki i jej męża, diakona w miejscowym kościele, stało się dobrym startem w przyszłość. Czekał ją los znacznie lepszy od tego, co spotkało jej mamę i siostrę. Odchodziła wyposażona w wiele życiowych umiejętności, a zarazem przesiąknięta rządzą zemstę i zazdrością. Przybrana siostra była od niej piękniejsza, mądrzejsza i bardziej podziwiana. 04:39 Zamiast dumy z Elizabeth, Jane czuła ukłucie w sercu, że to ona powinna być na jej miejscu. Zapamiętała też nie tylko dobro okazane jej przez panią Topan, ale wymagania, jakie wobec niej miała, czasami też gorzkie słowa. W 1885 roku Jane wyjechała z Lowell i zaczęła szkolić się na pielęgniarkę w szpitalu Cambridge. Z zahukanej, wrogo nastawionej do świata dziewczyny przeistoczyła się w miłą, oddaną ludziom i pracę – Jolly Jane, jak zaczęto ją nazywać. 05:17 nikt nie podejrzewał, że za jej rzekomo wielkim sercem i serdecznością kryją się wprost szatańskie pomysły. Pierwszą jej ofiarą był młody mężczyzna, który szybko wracał do zdrowia. Podała mu zbyt dużą dawkę niewłaściwego leku i z przyjemnością patrzyła, Na koniec, gdy wyzionoł ducha, pocałowała go w usta. Później, by nie wzbudzać podejrzeń, wybierała sobie najbardziej schorowanych, starszych wiekiem pacjentów, których zaufanie zyskiwała. 05:51 Bawiła się dosłownie ich życiem. Podawała morfinę i atropinę w niebezpiecznych dawkach i czekała na efekty. Zmieniała dawki przepisywane przez lekarzy, patrzyła z wyrachowaniem i chłodem, jak organizmy jej podopiecznych radzą sobie z podanymi truciznami. 06:10 Lek w nieodpowiedniej dawce staje się zabójczy. Z substancji ratującej życie zamienia się w morderczy specyfik. Jane to bawiło. Dawało poczucie kontroli, której nigdy wcześniej nie miała nad własnym życiem, a teraz zyskiwała ją Nad życiem innych. Niby zaangażowana przesiadywała z pacjentami, wpisywała fałszywe dane na temat leczenia w ich dokumentację. Truła ich, przywracała w ostatnich chwilach do życia, kładła się przy nich, by poczuć diabelską, czy też w jej przeświadczeniu boską moc panowania nad losem ufającego jej człowieka. 06:53 Jak na razie nikt nie zorientował się w jej niebezpiecznym zachowaniu. Została nawet polecona do cenionego szpitala Massachusetts General w 1889 roku. W ciągu roku pracy, aż do zwolnienia, zabijała kolejne ofiary w wypracowany wcześniej sposób. Wróciła potem do szpitala Cambridge, ale na krótko, bo wyszło na jaw, że lekceważy polecenia medyków i na własną rękę podaje pacjentom opioidy. 07:25 W 1891 roku uświadomiła sobie, że nie znajdzie już zatrudnienia w żadnej placówce. Zaczęła świadczyć usługi prywatnie. Miała niestety skłonność do okradania klientów, ale udawało jej się mimo to znaleźć następnych. W wieku 41 lat, mając za sobą doświadczenia na ludziach i zapewne wiele zabójstw na sumieniu, zaczęła mordować nie tylko swoich podopiecznych. 07:53 Najpierw jej ofiarą padli właściciele mieszkania, które wynajmowała. Otruła 83-letniego Izraela Danema w 1895 roku. Zmarł po czterech dniach choroby. Zgon uznano za naturalny z powodu przepukliny. Dwa lata później jego los podzieliła wdowa, Lovely Dunem, lat 87. Lekarz stwierdził, że zmarła ze starości. Nieco później w tym samym roku otruła pacjentkę, Mary McNeer, która według medyka zmarła na apopleksję. 08:29 Miesiąc później zabiła swoją starą przyjaciółkę, Mayra Conners, aby mogła przejąć jej stanowisko pracy jako kierowniczka stołówki w jednej ze szkół. Niebawem ją zwolniono, tym razem nie za trucie, ale za finansowe przekręty. Późnym latem, 1899 roku, Odebrała życie kobiecie, która jej ufała, przy której wychowywała się przez lata. Otruła 69-letnią Elizabeth Toppen. 09:00 Podała jej zabójczą dawkę strychniny. W 1901 roku wybiła dosłownie całą rodzinę. W czerwcowy, gorący, duszny dzień Jane Toppen z troską zaoferowała szklankę wody mineralnej pani Mette Davies, która podróżowała z Bourne do Cambridge. Kobieta przyjęła napój z wdzięcznością. Wkrótce zachorowała. Przez następne siedem dni opiekowała się nią topan, podając ukradkiem końskie dawki morfiny. 09:34 Mati zmarła 5 lipca 1901 roku. 09:38 Jane nie zamierzała na tym poprzestać. Wynajęła od wdowca po Mati, panu Aldonie Davisie, letni domek w Bern. Gdy 30 lipca pojawiła się u niej córka Davisa, również Mati, by odebrać pieniądze za czynsz, podała jej zatruty napój. Kobieta zmarła. Po jej śmierci Jane Toppan wprowadziła się do Aldena Davisa, by opiekować się nim i pocieszać po stracie żony i jednej z córek. 26 lipca Jane zabiła najmłodsze z jego dzieci, Genevieve. 10:14 8 sierpnia sam Alden udał się w zaświaty z pomocą Topan. W nieco ponad miesiąc trucicielka zdążyła wymordować cztery osoby z jednego domostwa. Nie zdołała jeszcze zabić wszystkich domowników. Została Minnie Gibbs, ostatnia żywa córka Aldena, matka dziesięcioletniego syna. Umarła pięć dni po swoim ojcu. Gdy konała, to pan obserwowała ją z uwagą, trzymając w objęciach jej dziecko. 10:46 Na razie nikt jej nie podejrzewał. Po dwóch tygodniach wyjechała do Lowell. Planowała wyjść za wdowca po swojej przybranej siostrze, Oramella Briama. Najpierw pozbyła się jego 77-letniej siostry, Edny Bannister. Oficjalnie kobieta zmarła na atak serca. Jane czuła, że musiała ją usunąć, bo mogła jej skomplikować plan uwiedzenia brata. Serce Oramela postanowiła zdobyć swoją opiekuńczością i troską, podtruwała go systematycznie, by potrzebował jej pomocy i wsparcia. 11:25 Jane Topan snuła wizję życia u boku Oramela, który zapewne długo nie nacieszyłby się nowym szczęściem małżeńskim. Natomiast rodzina jej ostatnich ofiar miała coraz większe wątpliwości co do okoliczności ich śmierci. Teść Minnie Gibbs, kapitan Paul Gibbs, zadał sobie słuszne pytanie. Jak to możliwe, że pięć osób w dobrym zdrowiu w jednym domu umiera jedna po drugiej? Wezwał specjalistę toksykologa. 11:55 Dokonano ekshumacji ciała Minnie. W laboratorium badania wykazały, że kobieta została otruta. Jedyną podejrzaną była Jane. To pan już wiedziała, że grunt usuwa jej się spod nóg. Pod koniec września 1901 roku przedawkowała morfinę, ale kontrolowała samobójczą próbę, by wyjść z niej cało. Kiedy po cudownym ozdrowieniu Oramel wyrzucił ją z domu, pojechała do New Hampshire, by odwiedzić przyjaciółkę, Sarę Nichols. 12:28 Od jakiegoś czasu obserwowała ją dyskretnie policja. Aresztowano morderczenie w domu Sary Nichols 26 października 1901 roku. Usłyszała zarzut morderstwa. Nie był ostatni. 12:46 Kobieta w następnych miesiącach przyznała się do zamordowania 31 osób. Na 20 z nich znaleziono dowody, na pozostałe nic poza jej przyznaniem się. Przyznała się także do czterech podpaleń. Jane naciskała na swojego obrońcę, by podczas procesu nie uznano jej za osobę niepoczytalną. Wiedziała, co robi, liczyła w ten sposób, że wzrosną jej szanse na uwolnienie. Opowiadała, że trucizna stała się dla niej czymś powszednim, nawykiem, po który sięgała, by rozwiązywać błahe problemy. 13:25 Podawała ją w wodzie Hunyadi, węgierskiej wodzie o charakterze przeczyszczającym. Była cierpka, gorzka w smaku, więc znakomicie ukrywała smak trucizn. Bywało, że Jane podsuwała zatrutą whisky albo truciznę podawała w zastrzykach. Planując i realizując swoje mordercze akty, to pan zawsze była spokojna i trzeźwa na umyśle. Po podaniu trucizn odczuwała wielką ulgę, szła spać i spała snem sprawiedliwego. 13:59 Ku rozczarowaniu morderczyni, trzech badających ją alienistów, jak dawniej określano psychologów, uznało ją za niepoczytalną i poleciło skierowanie na leczenie. Ławnicy obradowali zaledwie 27 minut. Dokładnie 23 czerwca 1902 roku, na koniec ośmiogodzinnego procesu, Jane Topan została uniewinniona z powodu niepoczytalności. Uznano, że była chora na moralne i intelektualne szaleństwo. 14:33 Resztę swojego życia miała spędzić za murami szpitala dla obłąkanych w Towntown w Massachusetts. Z pozornie miłej osoby przeistoczyła się w otwarcie zrzędliwą, wiecznie zmartwioną, szukającą powodu do utarczek. Bała się jeść, podejrzewając, że ktoś chce ją otruć. Nieustannie narzekała na złe traktowanie w szpitalu. 14:58 Nigdy jednak nie wyraziła skruchy. 15:02 Dożyła tam swoich dni. Zmarła 17 sierpnia 1938 roku w wieku 84 lat. Swojemu adwokatowi przyznała się, że mogła zamordować nawet 100 osób, za co nie poniosła nigdy formalnej kary. Prawdziwą i cholernie dotkliwą karą okazało się 36 lat w azylu dla obłąkanych. 15:28 Mam nadzieję, że upiory jej ofiar skutecznie dręczyły ją przez ten czas. 15:36 Dlaczego zabijała? Twierdziła, że czuła się pogardzana. Nie czuła nienawiści, nie kierowała nią chciwość. Boleśnie przeżyła porzucanie przez ojca. Kroplą, która przelała czarę goryczy, była jej odrzucona miłość w wieku 16 lat. Jane zakochała się w pewnym młodym pracowniku biura w Lowell. W dowód uczucia podarowała mu pierścionek obietnicy, który wręczany był zazwyczaj jako krok poprzedzający zaręczyny. Mężczyzna jednak odrzucił jej miłość, wyprowadził się z miasta i ożenił z inną kobietą. 16:12 Jane to pan przed sądem przyznała, cytuję, gdybym była mężatką, prawdopodobnie nie zabiłabym wszystkich tych ludzi. Chciałabym, żeby mój mąż, dzieci i dom zajmowały moje myśli. 16:26 Poza wspomnianym już wcześniej pragnieniem kontroli, miała niezwykłe, silne pragnienie fizycznego doświadczenia cierpienia i odchodzenia ofiar. Była blisko gasnących ciał, dotykała ich, próbowała dostrzec ulatujące dusze. Okazuje się, że była wręcz idealnym przykładem kobiety seryjnej zabójczyni. Kobiety zazwyczaj mordują z motywacji emocjonalnej albo z powodu wymiernych korzyści. Jane Toppan czerpała seksualną satysfakcję z zabijania, do czego sama się przyznała podczas jednego z przesłuchań. 17:04 Podniecało ją, kiedy pacjenci pozostawali na granicy życia i śmierci. Tracili przytomność, odzyskiwali ją, a w końcu umierali. Leżała obok nich i chłonęła każde drgnienie konających. Skąd o tym wiemy? Nie tylko od samej Topan. Po jej zatrzymaniu zgłosiła się na policję Amelia Finney, która była jej pacjentką w szpitalu Cambridge w 1887 roku. Jane zajmowała się nią po operacji. 17:35 Podała jej lek o gorzkim smaku, po którym chora straciła przytomność. Wtedy Topan wsunęła się obok niej do łóżka i zaczęła całować ją po całej twarze. Nie zdążyła zabić kobiety, bo ktoś wszedł do pokoju i jej przeszkodził. Następnego dnia pacjentka uznała, że to był dziwny sen. Dopiero po latach skojarzyła fakty. Być może za górnolotnymi motywami była także przyziemna zazdrość i mściwość, na przykład w stosunku do Elizabeth, przybranej siostry, która według Jane otrzymała więcej miłości od swojej matki. 18:15 Bywało, że kierowała się jeszcze dziwniejszymi pobudkami, podtruwała kobiety zatrudnione jako gospodynie, by sprawić, że wyglądały napijane, natychmiast pojawiała się jako kandydatka na ich miejsce pracy. po czym zabijała swoich chlebodawców. Miała też rys zespołu Minhausena, podtruwała się sama, by zdobyć jeszcze większe zainteresowanie i wzbudzić troskliwość mężczyzn. 18:46 Tą historią nawiązuję do własnych przeżyć z ostatnich dni. Byłam na sorze, spędziłam upojną noc w szpitalu na Wołoskiej. Bardzo dziękuję wszystkim, którzy się mną cudownie opiekowali. Mam nadzieję, że to nie tylko dlatego, że niektórzy z nich mnie rozpoznali. 19:07 Liczę też, że takich opiekunów, lekarzy, pielęgniarzy i innych osób z ochrony zdrowia jest więcej i że nigdy nie wpadniecie w szpony kolejnej Jane Topan. 19:25 Do usłyszenia i do zobaczenia w moim worku kości przy Bagatela 10 w Warszawie. Dzisiaj akurat mówiłam do Was z taką nutką podniecenia, sama się do tego przyznaję, bo wieczorem mam premierę, premierę nowego wykładu. Zbrodnie w świecie sztuki. O morderstwach, kradzieżach, porwaniach. dokonywanych w branży, która kojarzy się z czymś bardzo wysublimowanym, delikatnym, ulotnym, ale na pewno nie makabrycznym. 19:59 Otóż nie do końca tak jest. I z radością o tym opowiem dzisiaj w worku kości. Słyszymy się, widzimy się, Renata.