Slušajte podkast ORION

00:02 Misja specjalna w RMF FM Jak Sowieci dobili Japonię – zapomniany epizod II wojny światowej. 00:14 6 sierpnia 1945 roku Stany Zjednoczone zrzucają bombę atomową na Hiroshima. 9 sierpnia kolejna bomba niszczy miasto Nagasaki. 00:24 Użycie broni jądrowej jest uważane za główny powód, przez który Japonia zdecydowała się na kapitulację. 00:30 Jednak bardzo często zapomina się o drugim wydarzeniu, które przypieczętowało los cesarstwa. 00:35 8 sierpnia 1945 roku. Ponad milion sowieckich żołnierzy ruszyło do ataku na kontrolowane przez Japończyków Manjukuło, Sahalin i Wyspy Kurylskie. 00:46 Przewaga Armii Czerwonej jest miażdżąca i po kilku tygodniach pierwsze oddziały docierają do Półwyspu Koreańskiego. 00:52 Dlaczego jednak przez niemal całą II wojnę światową Związek Radziecki i Japonia nie podejmowały wobec siebie wrogich działań? 00:59 I co sprawiło, że w 1945 roku Stalin zdecydował się ostatecznie wysłać swoje armie do ataku? 01:06 W dzisiejszym odcinku Misji Specjalnej opowiemy jak doszło do ofensywy w Mandżurii, ostatniej wielkiej operacji II wojny światowej. 01:17 W 1905 roku carska Rosja niespodziewanie przegrywa wojnę z Japonią, która dzięki temu zwycięstwu staje się nowym światowym mocarstwem. 01:25 Wielu japońskich polityków i wojskowych zachęconych tym sukcesem pragnie kontynuować ekspansję terytorialną w regionie. 01:32 W 1931 roku Japończycy robią pierwszy krok na drodze do stworzenia imperium i zajmują Mandżurię. Tworzą tam marionetkowe państwo o nazwie Mandżukuo. 01:42 Jednak władze w Tokio muszą się zmierzyć z poważnym problemem, który może pogrzebać ich imperialne ambicje. 01:48 Cesarstwo nie ma dostępu do dostatecznej ilości surowców strategicznych, w szczególności ropy. 01:54 Japonia rozważa dwa scenariusze na rozwiązanie tego problemu. Pierwszy zakłada dalszą ekspansję w Azji Północno-Wschodniej i zajęcie Mongolii oraz Syberii. Plan ten jest popierany przez cesarską armię. 02:06 Drugą koncepcją preferowaną przez japońską marynarkę wojenną jest atak na europejskie kolonie położone w południowo-wschodniej Azji. 02:13 Ponieważ Japonia zajęła już Mandżurię, kolejnym naturalnym krokiem wydaje się być ekspansja na północ. 02:20 Cesarstwo liczy na to, że Związek Radziecki wciąż jeszcze nie zbudował swojej potęgi militarnej i nie będzie w stanie obronić tych terenów. 02:27 W latach 1932-1939 na granicy sowiecko-japońskiej dochodzi do regularnych potyczek, choć formalnie oba mocarstwa nie toczą za sobą wojny. 02:37 W dniach od 11 maja do 16 września 1939 roku dochodzi do jednego z największych starć między Japonią a ZSRR, znanego jako bitwa nad Hauhingo. 02:49 Zwycięstwo w tych walkach odnosi Związek Radziecki i sprzymierzona z nim Mongolska Republika Ludowa. 02:55 Porażka sprawia, że Tokio rewiduje swoje plany i postanawia skupić się na ekspansji na południowy wschód. 03:01 Dodatkowym argumentem jest też fakt, że 23 sierpnia 1939 roku III Rzesza i ZSRR podpisują pakt o nieagresji. 03:11 Z perspektywy Japonii stwarza to zagrożenie, że Stalin, mając zabezpieczoną zachodnią granicę, mógłby przerzucić znacznie większe siły do walk na wschodzie. 03:19 Dlatego od 1939 roku potyczki na granicy ustają, a Cesarstwo skupia się na wojnie z Chinami. 03:27 Jednak po początkowych sukcesach japońska armia zaczyna napotykać na coraz większe trudności. Ofensywa wytraca impet, pojawiają się też problemy z zaopatrywaniem jednostek na froncie. 03:37 Dodatkowo w 1941 roku Stany Zjednoczone, Wielka Brytania i rząd holenderski na uchodźstwie, zaniepokojone wkroczeniem Japończyków do francuskich Indochin ogłaszają embargo na ropę. 03:50 Sytuacja cesarstwa staje się krytyczna, gdyż około 94% ropy pochodzi z importu, w tym 80% ze Stanów Zjednoczonych. 03:58 Tokio próbuje negocjować, ale Amerykanie stawiają zdecydowane warunki. 04:03 Japonia musi wycofać się z Chin i zerwać sojusz z III Rzeszą oraz z Włochami. 04:10 Cesarstwo staje przed wyborem. Może dogadać się z Waszyngtonem lub rozpocząć ofensywę w południowo-wschodniej Azji. 04:17 Władze w Tokiu wybierają drugą opcję, wierząc, że zniszczenie amerykańskiej floty na Pacyfiku wyeliminuje USA z działań wojennych. 04:25 Jednak pojawia się istotny problem. Cesarstwo będzie musiało skierować do walki znaczne siły, co osłabi obronę Manjukuło. 04:32 Dlatego w 1941 roku Japonia stara się zawrzeć z Związkiem Radzieckim pakt o nieagresji. 04:38 Józef Stalin jest zainteresowany podpisaniem porozumienia. Dyktatora niepokoją sukcesy Niemiec i chce skoncentrować swoją uwagę na Europę. 04:48 1941 roku do Moskwy przybywa delegacja japońska, na której czele stoi minister spraw zagranicznych Yusuke Matsuoka. 04:56 13 kwietnia 1941 roku Związek Radziecki i Japonia podpisują pakt o nieagresji. Ma obowiązywać przez 5 lat z możliwością przedłużenia. 05:06 Sytuacja na świecie jednak dynamicznie się zmienia. 22 czerwca 1941 roku Niemcy rozpoczynają inwazję na ZSRR. 05:15 Japonia będąca sojusznikiem III Rzeszy przez jakiś czas rozważa, czy nie powinna złamać zawartego kilka miesięcy wcześniej paktu. 05:22 Tokio decyduje się jednak skupić na ekspansji na tereny pod kontrolą Europejczyków i ataku na amerykańskie bazy. 05:29 Z kolei Sowieci mogą dzięki temu przerzucić z Syberii część dywizji, by ich użyć do obrony przed niemiecką napaścią. 05:36 Choć ZSRR i Japonia znajdują się po przeciwnych stronach konfliktu, oba mocarstwa nie są zainteresowane otwieraniem nowego frontu i pakt o nieagresji jest wzajemnie respektowany. 05:47 Wszystko zmienia się jednak w 1943 roku, gdy szala zwycięstwa w Europie zaczyna przechylać się na korzyść aliantów. 05:54 Podczas konferencji w Teheranie Roosevelt i Churchill starają się przekonać Stalina do ataku na Japonię. Po wielogodzinnych dyskusjach przywódca ZSRR składa deklarację. 06:05 Gdy tylko Niemcy zostaną pokonane, przystąpimy do wojny z Cesarstwem Japonii. 06:11 W lutym 1945 roku, gdy los III Rzeszy jest już niemal przypieczętowany, odbywa się konferencja w Jałcie. 06:19 Wtedy Józef Stalin jeszcze raz potwierdza, że Związek Radziecki zaatakuje Japonię. 06:24 Dodaje... Trzy miesiące po pokonaniu Niemiec ruszymy do ataku na Japonię, ale w zamian za naszą pomoc chcemy, aby uznano nasze przyszłe zdobycze w Azji. 06:36 Ponieważ wynik wojny z Niemcami jest już przesądzony, Sowieci rozpoczynają przerzucanie wojsk na wschód. 06:42 Koncentracja wojsk wokół Mandzukuo nie uchodzi uwadze Japończyków, którzy zaczynają podejrzewać, że Sowieci szykują się do inwazji. 06:49 5 kwietnia 1945 roku minister spraw zagranicznych, Wiaczesław Mołotow, wzywa do siebie ambasadora Japonii Naotake Sato i oświadcza. 06:59 Ambasador zaniepokojony tą deklaracją odpowiada 07:24 Panie ministrze, pragnę zauważyć, że pakt został zawarty na 5 lat i obowiązuje do 13 kwietnia 1946 roku. Czy może pan potwierdzić, że będziecie go do tego czasu respektować? 07:37 Proszę się nie martwić, traktat pozostanie w moce do tego czasu. 07:42 To wydarzenie jest kolejnym sygnałem dla Japonii, że już wkrótce może ich czekać wojna ZSRR. 07:48 W teorii w Mandzukuo stacjonuje Armia Kwantuńska, uważana za jedną z najbardziej elitarnych formacji w siłach zbrojnych cesarstwa. 07:55 Jednak w 1945 roku jest już mocno osłabiona, a część jej żołnierzy zostaje wysłanych do walk na Pacyfiku. 08:03 Poza tym, co zostało z armii kwantuńskiej, cesarstwo nie ma już oddziałów, które mogłoby wysłać do obrony tego regionu. 08:09 8 maja 1945 r. Trzecia Rzesza kapituluje i wojna w Europie dobiega końca. Stalin rozkazuje wtedy rozpocząć przygotowania do inwazji na Manchukuo. 08:20 26 lipca 1945 r. Stany Zjednoczone, Wielka Brytania i Chiny tworzą deklarację poczdamską, która zostaje wysłana do Japonii. 08:29 Zawiera ona szczegółowe warunki kapitulacji cesarstwa. Kończy się groźbą. 08:33 Wzywamy rząd Japonii do natychmiastowej, bezwarunkowej kapitulacji. Alternatywą będzie błyskawiczne i całkowite zniszczenie kraju. 08:42 Japonia odrzuca te warunki i przygotowuje się do obrony swojego terytorium. Tokio nie przypuszcza wtedy, że do tej nigdy nie dojdzie. 08:49 Na początku sierpnia 1945 roku Sowieci kończą koncentrację wojsk. Dowodzący nimi marszałek Aleksandr Wasilewski melduje Stalinowi, że jest gotowy do ataku. 09:00 Tymczasem Stany Zjednoczone, nie chcąc ryzykować ogromnych strat w walkach o wyspy japońskie, decydują się użyć swojej nowej niszczycielskiej broni. 09:08 6 sierpnia 1945 roku miasto Hiroshima zostaje niemal całkowicie zmiecione z powierzchni ziemi przez wybuch bomby atomowej. 09:17 8 sierpnia Wiaczesław Mołotow znów wzywa do siebie japońskiego ambasadora i oznajmia. 09:24 Po klęsce Niemiec, Japonia jest jedyną potęgą, która nadal opowiada się za kontynuowaniem wojny. Żądania z 26 lipca dotyczące bezwarunkowej kapitulacji zostały odrzucone. Nasi sojusznicy złożyli nam propozycję przyłączenia się do wojny. W świetle powyższego rząd radziecki oświadcza, że od jutra, to znaczy od 9 sierpnia, Związek Radziecki znajdzie się w stanie wojny z Japonią. 09:52 Zgodnie z tą zapowiedzią 9 sierpnia ponad 1,5 miliona radzieckich żołnierzy rusza do ataku na Manjukuwo. Niektórzy z nich jeszcze kilka miesięcy temu zdobywali Berlin. 10:02 Japończycy są zaskoczeni atakiem z trzech kierunków i zupełnie nieprzygotowani do obrony. Mimo to stawiają zaciekły opór, choć nie wystarcza to, by zatrzymać sowiecką ofensywę. 10:12 9 sierpnia ma też miejsce inne wydarzenie. 10:15 Amerykanie zrzucają kolejną bombę atomową, która niszczy miasto Nagasaki. Armia Czerwona dokonuje też inwazji na Półwyspie Sahalin i na Wyspach Kurylskich, a część oddziałów dociera do Półwyspu Koreańskiego i zajmuje jego północną część. 10:29 Błyskawiczne postępy Sowietów i użycie niszczycielskiej broni przez Amerykanów sprawiają, że władze w Tokio zaczynają sobie w końcu zdawać sprawę ze swojego beznadziejnego położenia. 10:39 15 sierpnia cesarz Hirohito wygłasza mowę, która jest potem nadawana w radiu. 10:44 Po głębokim rozważeniu ogólnej sytuacji na świecie i rzeczywistych warunków panujących obecnie w naszym imperium, postanowiliśmy rozwiązać obecną sytuację, uciekając się do nadzwyczajnych środków. Poleciliśmy naszemu rządowi, by przekazał rządom Stanów Zjednoczonych, Wielkiej Brytanii, Chin i Związku Radzieckiego, że nasze imperium akceptuje postanowienia ich wspólnej deklaracji. 11:08 Cesarz mówi wiele o bohaterskim poświęceniu żołnierzy i duchach przodków, ale ani razu nie używa słowa kapitulacja. 11:15 Z tego powodu początkowo wielu Japończyków zupełnie nie rozumie, co ich władca chciał przekazać. 11:21 Deklaracja Hirohito nie kładzie kresu krwawym walkom i starcia trwają do końca sierpnia. 11:26 Początkowo dowódcy są oburzeni decyzją cesarza, ale nawet oni wkrótce orientują się, że dalsza walka nie ma sensu. 11:34 2 września 1945 roku na pokładzie amerykańskiego pancernika Missouri Japonia podpisuje akt bezwarunkowej kapitulacji. Druga wojna światowa na Pacyfiku dobiega końca. 11:46 Sowiecka inwazja ma jednak dużo dalej idące konsekwencje. W wyniku tej operacji Moskwa zyskuje wpływy w Azji i pomaga lokalnym komunistom dojść do władzy. 11:55 Pomoże to Mao Zedongowi objąć rządy w Chinach i doprowadzi do trwającego do dziś podziału półwyspu koreańskiego na dwie części. 12:03 stanie się jednym z zarzewi przyszłych konfliktów między Związkiem Radzieckim a Stanami Zjednoczonymi. 12:12 Misja specjalna w RMF FM. Na tropie największych tajemnic historii.